در این تحقیق سعی شده برخی فرایند های واژ-واجی یعنی فرایندهای واجی که در مرز تکواژ ها (ریشه و پسوند) رخ می دهد، در چهارچوب بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، 1993) بررسی شود. زبان ترکی آذری، زبانی پیوندی است به طوری که حروف اضافه (پس اضافه) به صورت پسوند به ریشه پیوند می خورند. این تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و بر اساس داده هایی صورت گرفته که به صورت مصاحبه از سی گویشور بومی زن و مرد شهر زنجان (بین 15 تا 75 سال) در سه گروه نوجوان، میانسال و بزرگسال (هر گروه ده نفر) جمع آوری شده است. بر اساس نظریه بهینگی، محدودیت های وفاداری و نشانداری مربوط به فرایندهای واژ-واجی مشخص شد و تعامل محدودیت ها برای به دست آوردن صورت بهینه موردبررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد محدودیت ONSET (هجا باید دارای آغازه باشد) و محدودیت HARMONY (واکه پسوند باید از نظر مشخصه پسین و گرد با آخرین واکه ریشه هماهنگی داشته باشد) به عنوان محدودیت های بالارتبه در زبان ترکی آذری گویش زنجانی در نظر گرفته می شود. همچنین محدودیت های وفاداری IDENT-IO (واحد برونداد باید دارای ارزش برابر با واحد متناظر دروندادی اش باشد) در رتبه بندی محدودیت ها دارای رتبه پایینی هستند و تخطی از آن ها گزینه را غیر بهینه نمی کند. همچنین می توان گفت نظریه بهینگی توانایی توصیف فرایندهای واژ-واجی در زبان ترکی آذری را دارد.

هدف: ارتباط بین آگاهی واج شناختی و اختلالات واجی در دهه های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. نقص در توانایی های واجی می تواند دلیل اختلالات آگاهی واج شناختی در کودکان مبتلا به اختلال واجی باشد. در مطالعه حاضر تلاش شد که نقایص آگاهی واج شناختی در کودکان مبتلا به اختلالات واجی مورد بررسی قرار گیرد.روش بررسی: پژوهش از نوع مقطعی و مقایسه ای بود. نمونه پژوهش شامل 25 کودک مبتلا به اختلالات واجی و 25 کودک طبیعی بود که کودکان دارای اختلال به شیوه در دسترس و کودکان طبیعی از طریق همسان سازی با گروه اختلال انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش برای تعیین اختلالات واجی آزمون اطلاعات آوایی و برای بررسی آگاهی واج شناختی آزمون آگاهی واج شناختی بود. آگاهی از ترکیب و تقطیع هجا و قافیه و تجانس مورد بررسی قرار گرفت. داده های حاصل با استفاده از آزمون های کای اسکوئر، تی مستقل و تی جفت تجزیه و تحلیل شد.یافته ها: میانگین آگاهی واجی در کودکان با اختلالات واجی به صورت معنی داری پایین تر از کودکان طبیعی بود (P<0.001). تفاوتی میان دو گروه از نظر آگاهی از تقطیع (P=0.073) و ترکیب هجا (P=0.189) وجود نداشت، اما از نظر آگاهی از قافیه (P<0.001) و تجانس (P<0.001) تفاوت بین دو گروه معنی دار بود.نتیجه گیری: یافته های حاصل از پژوهش نشان داد که کودکان مبتلا به اختلالات واجی از نظر آگاهی واج شناختی در سطح پایین تری از کودکان طبیعی قرار دارند. با توجه به نتایج حاصل از این پژوهش می توان به آسیب شناسان گفتار و زبان توصیه نمود که هنگام درمان کودکان مبتلا به اختلالات واجی، آگاهی واج شناختی را هم مدنظر قرار دهند.

محدودیت های همنشینی همخوان ها در خوشه پایانی از جمله موارد مورد توجه در واج شناسی می باشد. این محدودیت ها می تواند به دلیل هر یک از ویژگی های محل تولید، شیوه تولید یا واکداری باشد. در این پژوهش 625 واژه تک هجایی با ساختار CVCC در زبان فارسی مورد بررسی قرار گرفته است. خوشه های همخوانی در این پژوهش به لحاظ همسانی/ ناهمسانی در واکداری، بسامد خوشه در پیکره مورد مطالعه و بسامد هریک از همخوان ها در خوشه ها در هر یک از جایگاه ها مورد بررسی شده است. همچنین علاوه بر این که توصیفی تحلیلی از موارد فوق ارائه شده است، تحلیلی محدودیت بنیان نیز در قالب بهینگی از محدودیت های حاکم بر خوشه های همخوانی در زبان فارسی ارائه شده است. این بررسی نشان می دهد که زبان فارسی بیشتر تمایل به ناهمسانی واکی، بعد از آن همسانی واکداری و کمتر از این دو همسانی بی واکی دارد. به لحاظ بسامد نیز همخوان ها با تفاوت های قابل ملاحظه ای در خوشه همخوانی ظاهر می شوند که بعضا با بسامد طبیعی آنها در زبان گفتار متفاوت است.

در پژوهش حاضر، با تکیه بر روش توصیفی تحلیلی به بررسی برخی فرایند های واجی پر بسامد در زبان روسی و مقایسه آن ها با آنچه در زبان فارسی رخ می دهد، همت گمارده شده است. فرایند های واجی عبارت اند از تاثیر گذاری ها و تاثیر پذیری های واج های مجاور در کلمات یک زبان که البته، این فرایندها می توانند در واج های غیرمجاور و گاهی بین دو کلمه نیز اتفاق بیفتند. این فرایند ها در تمامی زبان های دنیا بسته به ویژگی های آوایی خاص آن ها با بسامد کم تر یا بیشتر رخ می دهند. در این مقاله، ابتدا برخی از فرایند های واجی پر بسامد در زبان روسی توصیف و سپس به بررسی فرایند مشابه در زبان فارسی پرداخته می شود. هدف این تحلیل آن است که با بررسی و مقایسه دقیق فرایند های واجی دو زبان به مسئله تحقیق که یافتن شباهت ها و تفاوت ها در فرایند های واجی دو زبان است، پاسخ دهیم. بسیاری از فرایندهای واجی مانند همگونی صامت ها، قلب، ناهمگونی صامت ها در زبان روسی و فارسی به صورت مشابه رخ می دهند؛ ولی برخی از آن ها همانند فرایند واجی «همگونی صامت ها در نرمی» و «حذف میانی صامت» در زبان فارسی به دلیل ویژگی های آوایی خاص این زبان، امکان وقوع ندارند.

سابقه و هدف: با توجه به مطالعات گوناگون امروزه اهمیت و نقش آگاهی واج شناختی در سواد آموزی کودکان کاملا مشخص است اما بررسی ها در زمینه ارتباط حافظه و زبان با آگاهی واج شناختی متفاوت است و با در نظر گرفتن ویژگی های متفاوت رسم الخط زبان فارسی انجام بررسی ها در این زبان نیز ضروری به نظر می رسد. هم چنین به دلیل ارتباط آگاهی واجی با خواندن، با این بررسی می توان به مطالعه قدرت پیش بینی کنندگی زبان و حافظه در مهارت خواندن کودکان پرداخت. مطالعه حاضر به بررسی ارتباط حافظه واجی، آگاهی واج شناختی و زبان در کودکان طبیعی پیش دبستانی فارسی زبان می پردازد.مواد و روش ها: این مطالعه مقطعی روی 40 نفر دانش آموز پیش دبستانی و با استفاده از آزمون های حافظه واجی (آزمون یادآوری مستقیم اعداد و آزمون تکرار ناکلمه)، آگاهی واج شناختی و رشد زبانی انجام شد.یافته ها: مقایسه نتایج نشان داد بین حافظه واجی، کلامی (حافظهء عددی و تکرار ناکلمه) و امتیاز کلی آگاهی واج شناختی رابطه همسوی بسیار معناداری وجود داشت. در ضمن بین نمرات آگاهی واج شناختی و رشد زبانی نیز هم بستگی معناداری وجود داشت. علی رغم رابطه همسوی معنادار بین حافظه عددی و امتیاز کلی آزمون زبان، بین حافظهء مربوط به ناکلمه ها و آزمون زبان رابطه معناداری وجود نداشت.نتیجه گیری: یافته ها نشان داد در کودکان طبیعی فارسی زبان بین حافظه واجی، آگاهی واج شناختی و زبان رابطه همسوی معناداری وجود دارد. هم چنین مهارت زبانی و حافظه می توانند پیش بینی کننده مهارت خواندن کودکان باشد.

در این مقاله به بررسی توزیع واجی تکیه در واژه های گیلکی پرداختیم. برای این منظور واژه هایی از چهار طبقۀ صرفی-نحوی اسم، صفت، قید و فعل جمع آوری شد که در آنها الگوی تکیۀ واجی بسته به ساختمان صرفی واژه ها متفاوت بود. داده های هدف پژوهش را 14 گویشور بومی گیلکی تلفظ کردند. صورت آوایی داده ها بازنویسی و محل وقوع تکیه در واژه ها مشخص گردید. بررسی ها نشان داد تکیۀ واژه های گیلکی برمبنای یک قاعدۀ عام واجی بر روی هجای پایانی است ولی وجود برخی وندها منجر به توزیع واژه ها با تکیۀ غیرپایانی در زبان گیلکی می شود. برای آنکه الگوهای متنوع تکیه ای در واژه های گیلکی را در چهارچوب یک انگاره تحلیلی جامع تبیین کنیم، از سطوح سلسله مراتبی واج شناسی نوایی استفاده کردیم. براین­اساس، نشان دادیم الگوی تکیۀ واجی در گیلکی یا از قاعدۀ تکیه گذاری در سطح واژه واجی تبعیت می کند که براساس آن هجای پایانی در واژه های واجی حامل تکیه است یا مبتنی­بر قاعدۀ تکیه گذاری در سطح گروه واجی است که براساس ­آن هجای قوی در سمت چپی ترین واژه واجی در گروه واجی تکیه دریافت می کند.